و يكى ديگر اين است « 1 » كه : خطاب در « ربك » به رسول خدا ( ص ) است نه به زكريا ( ع ) و ليكن سياق با هيچ يك از اين وجوه مساعد نيست . * ( « قالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلاثَ لَيالٍ سَوِيًّا » . ) * در سوره آل عمران در ذيل همين داستان گذشت كه بشارت فرزنددار شدن را ملائكه به زكريا القاء نمودند ، چون در آنجا داشت : « فَنادَتْه الْمَلائِكَةُ وَهُوَ قائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرابِ أَنَّ اللَّه يُبَشِّرُكَ بِيَحْيى » « 2 » و زكريا درخواست آيت و نشانه اى كرد تا حق را از باطل تميز دهد ، و بفهمد ندايى كه شنيده وحى ملائكه بوده نه القاء شيطانى ، و لذا در جواب به او گفته شد : نشانه الهى بودن آنكه شيطان در آن راهى ندارد اين است كه سه روز زبانت جز به ذكر خدا به چيز ديگر باز نشود ، چون انبياء معصوم به عصمت الهى هستند و ديگر شيطان نمىتواند در نفوس ايشان تصرفى كند . پس اينكه گفت : « خدايا برايم نشانه اى قرار بده » درخواست نشانه اى است براى تميز . و جمله « نشانه تو اينكه سه روز تمام با مردم حرف نزنى » اجابت آن درخواست است ، كه سه روز هر چه جز ذكر خدا بخواهد بگويد زبانش به كار نيفتد ، در عين اينكه زبانش صحيح و سالم است ، و به مرض و آفتى مبتلى نشده باشد . پس منظور از حرف نزدن اين است كه نتواند حرف بزند ، و اين از باب اطلاق لازم و اراده ملزوم است كه به طور كنايه آن را بگويند ، ولى اين را اراده كنند . و مقصود از * ( « ثَلاثَ لَيالٍ » ) * سه شب با روزهاى آنها است و اين تعبير در استعمال شايع است . حضرت زكريا در اين سه شبانه روز سرگرم عبادت و ذكر خدا بود ، ولى نمىتوانست با مردم حرف بزند مگر با رمز و اشاره . خواهى گفت : رمز و اشاره را از كجاى آيه استفاده كردى ؟ مىگوييم از آيه سوره آل عمران كه صريحا مىفرمايد : « قالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمْزاً وَاذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيراً وَسَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَالإِبْكارِ » « 3 » . * ( « فَخَرَجَ عَلى قَوْمِه مِنَ الْمِحْرابِ فَأَوْحى إِلَيْهِمْ أَنْ سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا » . ) * در مجمع البيان مىگويد : محراب عبادت را از اين جهت محراب گفته‌اند كه

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 16 ، ص 68 . ( 2 ) سوره آل عمران ، آيه 39 . ( 3 ) زكريا گفت : براى من نشانه اى قرار ده . خداى تعالى گفت : علامت تو اين است كه سه روز قادر به سخن گفتن نباشى ، مگر به صورت اشاره ، و پروردگار خود را بسيار ياد كن و به پاكى در آخر و اول روز . سوره آل عمران ، آيه 41 .